Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej
w Tomaszowie Lubelskim
 
            

certyfikat eurorenoma
 

Witamy na naszej stronie!                                                                                    

.: Program profilaktyki odleżyn :.

Przydatne informacje Karta Praw Pacjenta Ankietowe badania jakości usług Program profilaktyki odleżyn
Program profilaktyki odleżyn realizowany w Samodzielnym Publicznym Zespole Opieki Zdrowotnej w Tomaszowie Lubelskim
Każdy pacjent trafiający do szpitala objęty jest programem profilaktyki odleżyn. W momencie zbierania wywiadu pielęgniarskiego każdy pacjent oceniany jest pod kątem zagrożenia powstaniem odleżyn. Chorzy oceniani są wg skali Norton. W skali tej wyróżniane są następujące kryteria oceny :
  • stan fizykalny,
  • stan świadomości,
  • aktywność, zdolność przemieszczania się,
  • stopień samodzielności przy zmianie pozycji,
  • czynność zwieraczy odbytu i cewki moczowej.
Każde kryterium oceniane jest w skali od 1 do 4. Pielęgniarka zakłada pacjentowi kartę pacjenta zagrożonego powstaniem odleżyn, gdy pacjent otrzymuje liczbę punktów 14 lub poniżej. Celem zapobiegania powstaniu odleżyn pielęgniarka sprawując opiekę nad chorym zwraca szczególnie uwagę na następujące elementy :
  • wpływanie na aktywność chorego,
  • uświadomienie o konieczności zmiany pozycji i pomoc przy zmianie pozycji,
  • dobrą kontrolę objawów (ból, duszność, przykurcze),
  • ustabilizowanie pozycji ciała chorego za pomocą odpowiedniego sprzętu,
  • regularną zmianę pozycji . częstotliwość dostosowana indywidualnie,
  • dostęp powietrza,
  • obserwacja skóry chorego,
  • unikanie urazów ciała,
  • technikę zmiany pozycji . wyeliminowanie bezpośredniego wywierania sił na ciało chorego,
  • odpowiednią bieliznę pościelową i osobistą (materiały naturalne, pozbawione zgrubień, szwów, guzików, nie nakrochmalone),
  • do przytwierdzania opatrunków przylepiec nie odparzający,
  • dbałość o paznokcie . krótkie i opiłowane,
  • pieluchy typu "pampers".
Osobom zagrożonym powikłaniem wystąpienia odleżyn zaleca się :
  • zwrócić uwagę na dietę ze szczególnym uwzględnieniem białka i soli mineralnych,
  • utrzymać w czystości skórę, miejsca narażone na ucisk dobrze osuszać,
  • dbać o suchość i czystość bielizny osobistej i pościelowej,
  • unikać skaleczeń i uderzeń,
  • używać odzież miękką,
  • unikać nadmiaru talku, pudrów i zasypek,
  • unikać jednoczesnego używania pudrów i zasypek,
  • stosować poduszki i materace przeciwodleżynowe,
  • regularnie stosować zmianę pozycji w odstępach czasowych,
  • stosować zabiegi poprawiające ukrwienie skóry,
  • zwrócić szczególną uwagę na okolicę krocza i odbytu.
W chwili przyjęcia chorego z odleżyną pielęgniarka zakłada kartę pacjenta z odleżyną. Posługując się skalą 5-stopniową odleżyn wg Torrance,a pielęgniarka ocenia stopień powstałej odleżyny. Umiejscowieni odleżyny zaznacza na schemacie znajdującym się na karcie pacjenta z odleżyną. Odnotowuje również rozmiar odleżyny. Od tego momentu leczenie odleżyny prowadzi lekarz. Działania zlecone przez lekarza pielęgniarka wykonuje i dokumentuje. Początkowy plan leczenia odleżyny jest modyfikowany w zależności od postępów leczenia.

W SP ZOZ Zarządzeniem Dyrektora została powołany Zespół ds. profilaktyki odleżyn. W skład Zespołu wchodzą :

  1. Pielęgniarka Naczelna
  2. Przewodniczący Zespołu Kontroli Zakażeń Zakładowych
  3. Pielęgniarki Epidemiologiczne
  4. Kierownik Działu Rehabilitacji
  5. Pielęgniarki Oddziałowe Oddziałów:
    • Chirurgii Ogólnej i Urazowej z Pododdziałem Dziecięcym
    • Obserwacyjno-Zakaźnego Dla Dorosłych
    • Internistyczno-Kardiologicznego
    • Wewnętrznego II
    • Gruźlicy i Chorób Płuc
    • Neurologii i Leczenia Padaczek,
    • Reumatologii.
W razie potrzeby do działania Zespołu włączany jest również psycholog. Zespół realizuje program profilaktyki odleżyn w następujących aspektach :
  • praktycznym
  • dydaktycznym
  • dokumentacji.
Działalność Zespołu polega na :
  • propagowaniu wiedzy teoretycznej i praktycznej zgodnie z przyjętym standardem postępowania przeciwodleżynowego,
  • prowadzeniu działalności dydaktycznej: członkowie Zespołu opracowali broszurkę pod tytułem : "Odleżyny - porady dla pacjenta i jego rodziny", w każdym oddziale w programie szkoleń wewnętrznych realizowany jest temat dotyczący odleżyn, w listopadzie 2006 roku około 70 pielęgniarek i położnych zostało przeszkolonych z tematu odleżyn uzyskując certyfika,
  • monitorowaniu skuteczności podejmowanych działań w aspekcie zapobiegania odleżynom na poziomie oddziałów, szpitala - pielęgniarki oddziałowe oddziałów szpitalnych prowadzą rejestry pacjentów zagrożonych wystąpieniem odleżyn oraz rejestry pacjentów z odleżynami,
  • ocenie działalności oddziałów - na bazie tych danych Pielęgniarka Naczelna prowadzi stały monitoring pacjentów z obu grup,
  • poszukiwaniu rozwiązań mających na celu poprawę jakości opieki,
  • wnioskowaniu i opiniowaniu zakupów sprzętu przeciwodleżynowego,
  • organizowaniu i wdrażaniu programu edukacji pacjenta i jego rodziny . Pacjent zagrożony powstaniem odleżyn przy wypisie do domu otrzymuje Poradnik dla pacjenta i jego rodziny dotyczący odleżyn.


ODLEŻYNY

Porady dla pacjenta i jego rodziny

  1. Wstęp
  2. Informator zawiera najważniejsze rady dotyczące działań pielęgnacyjno-opiekuńczych, które zapobiegają powstaniu odleżyn i wpływają regenerująco na skórę i organizm człowieka leżącego w łóżku lub korzystającego z wózka inwalidzkiego.

  3. Czym jest odleżyna ?
  4. Jest to uszkodzenie tkanek na skutek nadmiernego ucisku. Dotyczy to tkanek uciśniętych ciężarem ciała pacjenta i zgniecionych pomiędzy elementami kostnymi i powierzchnią skóry po stronie przylegającej do materaca. Odleżyna może wystąpić w postaci obszaru zaczerwienionej skóry lub otwartej wrzodziejącej rany.

    Powszechnie uważa się, że pojawienie się odleżyn świadczy o złej, niewystarczającej opiece pielęgnacyjnej. Obecnie wiadomo jednak, że wystąpienie odleżyn zależy od wielu czynników. Chociaż u niektórych ciężko chorych pacjentów odleżyny pojawiają się mimo podejmowania największych starań, to w większości przypadków powstaniu odleżyn można zapobiec.

    Po pierwsze musimy przyjrzeć się bliżej skórze i krążeniu krwi.W prawidłowych warunkach zdrowie skóry utrzymywane jest przez krew dostarczaną naczyniami krwionośnymi, tzw. naczyniami włosowatymi. W niektórych miejscach ciała duże elementy kostne położone są w bezpośredniej bliskości skóry. Dotyczy to zwłaszcza ramion, łokci, bioder, okolicy krzyżowej i pięt. Odleżyny mogą jednak powstać nawet na uszach.

  5. Patomechanizm powstania odleżyny
  6. W patomechanizmie rozwoju odleżyny znaczące są dwa rodzaje ucisku: kompresja i siły ścinające. Trzecim elementem, nie będącym formą ucisku, lecz raczej formą odkształcenia skóry, jest tworzenie się fałdów skórnych. W wyniku miejscowego ucisku tkanek powstaje siła równa wartości ucisku, ale działająca w kierunku przeciwnym. Obszar powierzchni ciała kontaktującego się z podłożem zależy od jego plastyczności. Ciało leżące na podłożu nieodkształcającym się, np. powierzchnia drewniana, styka się z tą powierzchnią jedynie w pewnych punktach i tylko przez te punkty ciężar ciała przenoszony jest na podłoże, w związku z tym siła ucisku na te miejsca ulega kumulacji.

    W odmiennej sytuacji znajduje się ciało leżące na podłożu odkształcającym się, np. materac przeciwodleżynowy, gdzie cała jego powierzchnia styka się z materacem. Ciężar ciała rozkłada się równomiernie na powierzchni, siła wywierana na podłoże jest mniejsza, stąd kompresja jest znacznie mniejsza.

  7. Czynniki usposabiające do powstania odleżyn
  8. Znanych jest ponad 100 czynników sprzyjających rozwojowi odleżyn. Do najczęściej spotykanych należą:
    • Masa ciała pacjenta ( nadwaga powoduje zwiększenie ucisku w tych miejscach, gdzie tkanka kostna jest położona pod cienką warstwą tkanki podskórnej, niedowaga . brak odpowiedniej tkanki podskórnej, prowadzi do wzmożonego nacisku powierzchniowego).
    • Dieta ( niedożywienie, dieta uboga w białko).
    • Nietrzymanie moczu i stolca ( środowisko wilgotne, kwaśny odczyn moczu i kału wywołuje zmianę pH skóry, prowadząc w wielu sytuacjach do maceracji naskórka).
    • Rodzaje skóry ( sucha skóra jest szczególnie narażona na uszkodzenia; .bibułkowata. u ludzi w podeszłym wieku, z powodu braku elastyczności na uszkodzenia)
    • Ograniczenie lub brak aktywności ruchowej (unieruchomienie w jednej pozycji, np. na wózku, cała masa ciała jest skupiona na małej powierzchni, co prowadzi do wzmożonego ucisku ).
    • Płeć ( kobiety dwukrotnie częściej są narażone na ryzyko powstania odleżyn, ze względu na rodzaj skóry, która jest cieńsza i bardziej delikatna).
    • Wiek ( zagrożenie wystąpieniem odleżyn wzrasta wiekiem; proces starzenia powoduje zmiany w organizmie, które generują czynniki sprzyjające rozwojowi odleżyn, m.in. zmiany w obrębie skóry, aktywności ruchowej ).
    • Choroby, które zwiększają ryzyka powstania odleżyn ( cukrzyca, miażdżyca, anemia, choroby przebiegające z wyniszczeniem organizmu . czyli np. nowotworowe, stwardnienie rozsiane, paraplegia )
    • Stosowane leczenie ( terapia steroidowa lub chemioterapia ).

  9. Umiejscowienie odleżyn

1. boczny brzeg stopy
2. kostka boczna stopy
3. nasada kości strzałkowej
4. kość udowa boczna
5. krętarz większy
6. kość biodrowa
7. żebro
8.kość ramienna
9. ucho
10. łokieć
11. pięta
12. pośladek
13. kość ogonowa
14. kręgosłup
15. łopatka
16. tył głowy
17. palce stopy
18. rzepka
19. krocze-moszna
20. żebro przyśrodkowe
21. mostek
22. kość policzkowa
    Zasadniczo w każdym miejscu może dojść do powstania odleżyn. Szczególnie narażone są jednak te okolice, gdzie warstwa między tkanką kostną a skórą jest stosunkowo cienka. W około 75 % przypadków są to okolice: kości krzyżowej, krętarza kości udowej, kostek ( bocznej lub przyśrodkowej ), i pięty. Pozostałe 25 % przypadków obejmuje okolice: łopatki, kolan, łokci, potylicy i małżowiny usznej.

    Również długotrwałe wywieranie ucisku przez stosowane środki pielęgnacyjno . lecznicze wewnątrz jam ciała, np. cewniki, sondy, może prowadzić do powstania odleżyn.

    Zapobieganie powstania odleżyn polega na rozpoznawaniu wczesnych objawów rozwijającej się odleżyny, np. zaczerwienienie miejscowe skóry, które nie zauważone mogą doprowadzić do powstania zmiany na skórze o charakterze odleżyny.

  1. Działania profilaktyczne
  2. Zadaniem pierwszoplanowym jest określenie czynników przyczynowych oraz zastosowanie planowanych działań profilaktycznych polegających na:
    • zmianie położenia pacjenta co 1 . 2 godziny,
    • oglądanie skóry przynajmniej raz dziennie i jej troskliwym pielęgnowaniu
    • stosowaniu środków zapobiegawczych ( poduszki, kliny piankowe, materace przeciwodleżynowe, opatrunki łagodzące ucisk),
    • uruchomianiu pacjenta i pobudzaniu jego aktywności,
    • odpowiednim żywieniu.
    Częsta zmiana pozycji jest najlepszym sposobem zapobiegania powstaniu odleżyn, ponieważ powoduje odciążenie miejsc narażonych na ucisk. Częstotliwość zmiany ułożenia jest uzależniona od stanu pacjenta, a także od rodzaju podłoża na którym jest położony.

    Przy ułożeniu:

    1. na boku - należy pamiętać o przedzieleniu nóg poduszkami aby uniknąć wzajemnego ucisku;
    2. na brzuchu - układamy pacjentów wydolnych oddechowo, pamiętając o zabezpieczeniu kolan, podkładając pod uda np. poduszkę p/odleżynową;
    3. przy ułożeniu na plecach należy zabezpieczyć:
      • łokcie np. układając przedramię na poduszce, klinie p/odleżynowym,
      • pośladki . podkładając pod nie również poduszki, owcze runo,
      • pięty . używając podpórek z gąbki poliuretanowej zakładając je na nogi powyżej kostek.
    Obserwacja skóry pozwala na szybkie i wczesne wychwycenie zmian odleżynowych np. zaczerwienienie. Należy systematycznie kontrolować skórę w czasie wykonywania czynności higienicznych oraz przy każdej zmianie pozycji. Przy badaniu należy zwrócić szczególną uwagę na wyniosłości kostne.

    A. Zasady pielęgnowania skóry

    1. Skórę należy myć codziennie ciepłą wodą stosując delikatne środki oczyszczające, które nie wysuszają skóry. Dobre rezultaty daje mycie szarym mydłem lub mydłem o pH 5,5 ( mydło perfumowane może być przyczyną uczuleń i nadmiernego wysuszenia skóry ).
    2. Należy dokładnie osuszyć skórę po każdorazowej toalecie.
    3. Po umyciu wykonuje się oklepywanie uwypukloną dłonią o złączonych palcach i delikatne nacieranie miejsc narażonych na ucisk.
    4. Należy eliminować czynniki prowadzące do wysychania skóry takie jak: niska wilgotność powietrza i ekspozycja na zimno.
    5. Umytą i osuszoną skórę należy natłuścić, co pozwoli utrzymać jej wilgotność. Do tego celu można zastosować oliwkę, 0,5 % Krem Propolisowy,Linomag, Alantan lub zastosować preparaty osuszające np. Maść Cynkowa.
    6. Nie należy razem stosować środków natłuszczających, osuszających i pudrów, ponieważ tworzy się wówczas rodzaj skorupy, co może doprowadzić do powstania odleżyny.
    7. Należy unikać masażu wyniosłości kostnych.
    8. Zwrócić uwagę na likwidowanie źródeł wilgoci, na które narażona jest skóra np. nie trzymanie moczu poprzez zastosowanie pieluchomajtek typu .pampers. zapewniających kontakt skóry z suchą powierzchnią, gdy ubranie lub pościel jest wilgotna należy je natychmiast zmienić.
    9. Bielizna pościelowa i osobista winna być wykonana z naturalnych materiałów, pozbawiona zgrubień, szwów, guzików, nie krochmalona

    B. Sprzęt pomocniczy, przeciw odleżynowy

    • Materace przeciwodleżynowe - można je podzielić na statyczne i dynamiczne.
      • Materace statyczne rozkładają ciężar ciała na dużą powierzchnię i zapobiegają miejscowemu uciskowi skupionemu na określonych częściach ciała.
      • Materace dynamiczne zmiennociśnieniowe są zasilane powietrzem za pomocą specjalnie skonstruowanego kompresora. Zasada ich działania polega na tym, że pneumatyczna pompa wtłacza powietrze do komór materaca i co pewien czas przytłacza je pomiędzy poszczególnymi komorami . co powoduje masaż ciała i zwiększenie ukrwienia tych części ciała, które stykają się z materacem.
    • Poduszki przeciwodleżynowe, kliny, wałki . podkładane są w celu stabilizacji pozycji lub miejscowemu odciążeniu części ciała najbardziej narażonych na odleżyny. Wykonane są z pianki poliuretanowej, mogą być też wypełnione kulkami styropianu lub siemieniem lnianym. Występują także poduszki zmiennociśnieniowe, których zasada działania jest podobna do materacy zmiennociśnieniowych. Poduszki te są szczególnie polecane dla osób korzystających z wózków inwalidzkich.
    • Innym typem sprzętu zapobiegającemu powstaniu odleżyn są nadmuchiwane opaski na kończyny, które stosujemy zamiast kółek pod pięty.
    • Do profilaktyki przeciwodleżynowej można wykorzystać opatrunki łagodzące ucisk. Stosujemy je w miejscach gdzie wymagane jest złagodzenie ucisku miejscowego np. łokcie, pięty, łopatki.

  3. Odżywianie
  4. Prawidłowe żywienie polega na systematycznym dostarczaniu ustrojowi ludzkiemu składników pokarmowych; zalicza się do nich aminokwasy, kwasy tłuszczowe nasycone i nie nasycone, składniki mineralne, witaminy, substancje włókniste oraz woda.

    Człowiek dorosły powinien spożywać dziennie około 1 g białka na 1 kg masy ciała, w stanach niedożywienia, ciężkiej choroby, zmożonego wysiłku fizycznego wzrasta dwukrotnie. Białko powinno stanowić 13 % dziennego zapotrzebowanie energetycznego. Źródłem białka są : mleko, jaja, mięso, drób, ryby, warzywa.

    Węglowodany . stanowią 50 . 65 % zapotrzebowanie energetycznego : są to cukrowce głównie pochodzenie roślinnego. Ich źródłem są mąka, kasza, pieczywo, groch.

    Tłuszcze stanowią 20 - 30 % zapotrzebowania energetycznego, stanowią mieszaninę kwasów nienasyconych i nasyconych. Niektóre tłuszcze są dodatkowo źródłem witaminy A i D co podnosi ich wartość np. masło i tran.

    Witaminy . skomplikowane związki chemiczne pełniące rolę katalizatorów i regulatorów procesów życiowych. Witaminy dzielą się na rozpuszczalne w tłuszczach : A, D, E, K oraz rozpuszczalne w wodzie - witamina C i witaminy z grupy B.

    Składniki mineralne : wapń, żelazo, sód, potas, jod, fosfor i inne - biorą udział w regulowaniu istotnych procesów życiowych: trawienie, wchłanianie, przemiana materii, utrzymanie równowagi kasowo - zasadowej.

    Chorzy, którzy nie mogą być normalnie odżywiani wymagają specjalnych preparatów odżywczych. Obecnie istnieje kilka rodzajów mieszanek odżywczych.

  5. Wskazówki dla pacjentów narażonych na wystąpienie odleżyn
  6. A. Zwróć uwagę na dietę uwzględniającą dużą zawartość białka i soli mineralnych, nie przejadaj się słodyczami,

    B. Codziennie umyj ciało, miejsca narażone dobrze osuszaj, nie tylko po umyciu, również podczas upału, gdy jesteś spocony,

    C. Kontroluj skórę za pomocą lusterka lub drugiej osoby.

    D. Sprawdzaj skórę, co najmniej raz dziennie przy dobrym naświetleniu w poszukiwaniu zmian na skórze.

    E. Dbaj o czystość bielizny osobistej i pościelowej /preferowane włókna naturalne/.

    F. Unikaj wilgotnej, mokrej pościeli.

    G. Unikaj skaleczeń i uderzeń.

    H. Unikaj przesuwania przy obracaniu, najlepiej unieś ciało.

    I. Noś miękkie ubranie i obuwie .

    J. Łóżko powinno być codziennie prześcielone a prześcieradło dobrze naciągnięte, bez okruchów,

    K. Używaj kółek pod łokcie i pięty.

    L. Unikaj nadmiaru talku, pudru, zasypek, które mogą się grudkować.

    M. Unikaj jednoczesnego stosowania pudru i oliwki.

    N. Miejsca najbardziej narażone mają spoczywać na miękkim podłożu, najlepiej na owczej skórze.

    O. Jeżeli masz takie możliwości, zastosuj materac przeciwodleżynowy.

    P. Regularnie przestrzegaj zmiany pozycji ciała, uwzględnij ułożenie na obu bokach, plecach i brzuchu,

    Q. Zmieniaj pozycje, minimum co dwie godziny.

    R. Gdy nastąpi zaczerwienienie, które nie znika przy uciśnięciu palcem oraz swędzenie to :

    • Odciążaj miejsca zmienione,
    • Stosuj masaż wodny z mydłem,
    • Oklepuj i wklepuj kremy natłuszczające,

    S. Nie masuj wyniosłości kostnych.

    T. Stosuj zabiegi poprawiające ukrwienie skóry:

    • Lekki masaż,
    • Oklepywanie,
    • Delikatne nacieranie spirytusem salicylowym lub kamforowym,

    U. Sedesy łazienkowe wyposaż w wykładzinę z pianki.

    V. W przypadku korzystania z wózka inwalidzkiego:

    • Zmieniaj często pozycje ciała,
    • Unieś się co 15 - 20 minut, aby chwilowo odciążyć miejsca nadmiernie odciążone i ułatwić lepsze ukrwienie tej okolicy, jeśli to możliwe siedzenie w wózku nie powinno trwać dłużej niż 2 . 3 godziny,
    • Podkładaj wałki i poduszki pod pośladki, uda, kolana,

    W. Wykonuj codziennie ruchy bierne porażonych części ciała.

    X. Wykonuj codziennie ruchy czynne ciała jak najczęściej i możliwie jak najlepiej,

    Y. Bądź aktywny ruchowo na ile jest to możliwe ze względu na stan zdrowia.

    Z. Unikaj nadmiernego stosowania leków uspokajających i znieczulających,

    AA. Pamiętaj o krótkim przycinaniu paznokci,

    BB. Rygorystycznie dbaj o czystość.

OPRACOWANIE:

  • MIRA KRZYSTANEK . Pielęgniarka Oddziałowa - Oddział Neurologii i Leczenia Padaczek
  • IZABELA PARKOT . Pielęgniarka Oddziałowa - Oddział Reumatologii
  • MARIA GĘBORYS . Pielęgniarka Oddziałowa - Oddział Wewnętrzny II

Konsultacja:

  • KRYSTYNA GRABOWSKA . Pielęgniarka Naczelna

LITERATURA:

  • Podstawy pielęgniarstwa pod redakcją Barbary Ślusarskiej, Danuty Zarzyckiej, Kazimiery Zahradniczek . Lublin 2004
  • Jesteśmy po to, aby pomagać ludziom z SM i ich bliskim . Biuro Rady Głównej PTSR: biuro@ptsr.org.pl

SP ZOZ
Tomaszów Lubelski
Główna | O nas | Zamówienia publiczne | Mapa dojazdu | Kontakt | Uwagi do strony
© 2009 SP ZOZ Tomaszów Lubelski. Prawa zastrzeżone.